Uchwałą sejmu z dnia 3 lutego 2011 roku 1 marca został ustanowiony Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych, czyli bohaterów antykomunistycznego i niepodległościowego podziemia, którzy przeciwstawiali się sowieckiej agresji i reżimowi komunistycznemu. Data ta została wybrana dla upamiętnienia egzekucji ostatnich przywódców IV Zarządu Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, którzy 1 marca 1951 roku zostali zabici strzałem w tył głowy w komunistycznym więzieniu, na warszawskim Mokotowie.

Kim byli Żołnierze Wyklęci?


Terminem „Żołnierze Wyklęci" (współcześnie także „Żołnierze Niezłomni") określa się członków polskiego powojennego podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego. Termin ten został użyty publicznie w 1993 roku przez historyka Leszka Żebrowskiego podczas prezentacji wystawy poświęconej żołnierzom podziemia niepodległościowego. Bohaterowie wystawy określeni zostali Żołnierzami Wyklętymi. Trzy lata później ten san termin pojawił się w książce autorstwa Jerzego Śląskiego. Żołnierze Wyklęci- żołnierze celowo zapomniani. Propaganda komunistyczna fałszowała prawdę o żołnierzach, którzy nie godzili się na komunizm i dominację ZSRR w naszym państwie, tuszowała o nich pamięć.

Na czym polegała działalność Żołnierzy Wyklętych?


Ten niepodległościowy i antykomunistyczny ruch partyzancki stawiał opór sowietyzacji Polski i jej podporządkowaniu ZSRR. Walczył ze służbami bezpieczeństwa ZSRR działającymi na terenie naszego kraju i polskimi służbami bezpieczeństwa kontrolowanymi przez Sowietów. Wyklęci grupowali się w formalne organizacje o charakterze polityczno-militarnym. Do najważniejszych zalicza się Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość, Armię Krajową Obywatelską oraz istniejące już w czasie wojny Narodowe Siły Zbrojne i Narodowe Zjednoczenie Wojskowe. Trzon sił zaangażowanych w walkę z komunistami stanowili członkowie antyniemieckiego ruchu oporu grupujący się z Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych. Ich powojenna aktywność opierała się przede wszystkim na walce partyzanckiej wymierzonej w oddziały Urzędu Bezpieczeństwa, Milicji Obywatelskiej, w tym uderzenia na magazyny, komisariaty, więzienia. Wyklęci dokonywali napadów na banki i kasy, co umożliwiało im pozyskanie środków na prowadzenie działalności. W wielu miejscach byli wspierani przez ludność cywilną, która sprzyjała idei walki z władzą komunistyczną.

Liczebność podziemia antykomunistycznego


Wyklęci rekrutowali się z szeregów organizacji antyniemieckiego ruchu oporu funkcjonujących w czasie okupacji ziem polskich. Ustalenie liczebności podziemia antykomunistycznego nie jest łatwe ze względu na jego rozproszenie, głębokie zakonspirowanie oraz sposób metodologii obliczeń. Według szacunków Instytutu Pamięci Narodowej mogło w nim działać kilkaset tysięcy osób wspierających Wyklętych oraz blisko 20 tys. ludzi bezpośrednio zaangażowanych w działalność o charakterze partyzanckim. Liczba ta zmniejszała się stopniowo od 1945 roku wraz z coraz silniejszą infiltracją struktur podziemia przez służby komunistyczne i kolejnymi aresztowaniami dziesiątkującymi szeregi Wyklętych. W latach 1945-48 doszło do rozbicia m. in. zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.

Koniec działalności Żołnierzy Wyklętych


W samych walkach z władzą komunistyczną zginęło około 9 tys. żołnierzy określanych jako Wyklęci. Wiele tysięcy zostało aresztowanych i trafiło do komunistycznych więzień. Członków podziemia przez lata represjonowano, dyskryminowano. Mieli trudności w znalezieniu pracy, awansach, a szykany dotykały także ich rodzin. Za ostatniego Wyklętego uznaje się Józefa Franczaka ps. Laluś, który do 1953 roku prowadził działania partyzanckie, a następnie ukrywał się przez dziesięć lat poszukiwany przez Służbę Bezpieczeństwa i Milicję Obywatelską. 21 października 1963 roku został zastrzelony na Lubelszczyźnie, w Majdanie Kozic Górnych. Po śmierci jego ciało zostało pozbawione przez komunistów głowy i złożone w bezimiennym grobie.

Ocena Żołnierzy Wyklętych


Działalność podziemia antykomunistycznego wiąże się również z kontrowersjami. W wielu miejscach Wyklęci dokonywali napadów rabunkowych i prześladowali ludność cywilną. Tego typu działania motywowane niskimi pobudkami, tłumaczone były walką z komunistami. Postawę i działalność zdecydowanej większości Żołnierzy Wyklętych cechował ogromny patriotyzm i wiara w możliwość wywalczenia niepodległości ojczyźnie, która została bezprawnie przejęta przez komunistów i poddana kontroli ZSRR. Zaangażowanie i poświęcenie Żołnierzy Wyklętych stały się przykładami niezwykłego bohaterstwa i niezłomności ducha.